3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

Davacı vekilin tarafından Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine sunulan 30/08/2022 harçlandırma tarihli dava dilekçesinde özetle;“Müvekkili şirketle, davalı şirketin yöneticisi olduğunu iddia eden ... adlı şahsın, müvekkilinin Antalya ilinde iş yapmış olduğu müşterileri vasıtası ile tanıştığını, akabinde Müvekkil ile davalı şirket adına ... ile iletişime geçildiğini ve Müvekkil şirketin ... Mah. ... Sk. ... İş Hanı No: 19/1 Güngören İstanbul adresinde 30/06/2022 tarihinde kumaş alımı içeren bir anlaşma yapıldığını, bu anlaşma gereği olarak davalı şirketin söz konusu malları 01/08/2022 tarihinde müvekkil şirkete teslim etmesi gerektiğini, teslim tarihi gelmesine rağmen herhangi bir teslimat söz konusu olmamak ile birlikte davalı taraf ile iletişime geçildiğinde ''çocuğunun hasta olduğu, kendisinin trafik kazası geçirdiğini, kumaş boyasında problem çıktı...vs '' gibi birçok bahane üretildiğini, Davalıya, mal karşılığı olarak davacı şirkete ait ... Bankası ... ... Şubesi’ne ait; 31/10/2022 keşide tarihli, ... hesabına ait ... çek nolu, 450.000,00 T, 31/10/2022 keşide tarihli, ... hesabına ait ... çek nolu, 450.000,00 TL, 30/11/2022 keşide tarihli,.... hesabına ait ... çek nolu, 450.000,00 TL, 30/11/2022 keşide tarihli, ... hesabına ait ... çek nolu, 450.000,00 TL, 31/12/2022 keşide tarihli, ... hesabına ait ... çek nolu, 450.000,00 TL , 31/12/2022 keşide tarihli, ... hesabına ait ... çek nolu, 450.000,00 TL , keşidecisi davacı şirket olan her yaprak 450.000,00 TL tutarındaki toplam 2.700.000,00 TL avans çeklerinin verildiğini, karşılığında Davalı şirketten

24.000 KG pamuklu örme kumaş sipariş edildiğini, malların müvekkiline teslim edilmediğini, müvekkil şirket yetkilisi her ne kadar Davalı şirkete ulaşmak istemişse de 13/08/2022 tarihinden itibaren davalı şirket ile hiçbir şekilde iletişim kurulamadığını, akabinde Şirket sahibi şirket müdürü ile birlikte 15/08/2022 tarihinde davalı şirket kaşesinde yazan adrese gidildiğini ve dükkanın kapalı olduğunun görüldüğünü, müvekkilinin dolandırıldığını düşünerek benzer durumdan muzdarip olan birkaç kişi ile birlikte Antalya Serik Savcılığına suç duyurusunda bulunduğunu, suç duyurusunda bulunulmasının akabinde İstanbul'a dönen müvekkilinin Factoring tarafından arandığını ve telefondaki yetkilinin huzurdaki davalıya kesilmiş olan çekler hakkında bilgi almak istediğini belirttiğini, davalı tarafın çekleri kırdırmak ve bedellerini almak istediğinin anlatıldığını, bu olay neticesinde

davalı tarafın yahut çeki elinde bulunduran şahsın tamamen kötü niyetli olarak salt dolandırıcılık niyetinde olduğunu ve çek bedeli olan kumaşların hiçbir zaman teslim edilmeyeceğinin anlaşıldığını beyan ederek, davanın kabulüne, davalıya borçlu olmadıklarının tespitine, toplam 2.700.000,00 TL tutarındaki avans çeklerinin icra takibine konulmasını önlemek amacıyla teminatlı veya teminatsız olarak icra takibine konulmaması ve ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalının, dava dilekçesi ve eklerinin kendisine usulüne uygun olarak tebliğ edilmesine rağmen cevap dilekçesi sunmadığı görüldü. DELİLLER ve GEREKÇE : Dava, kambiyo senedinin bedelsizliği iddiasına dayalı menfi tespit istemine ilişkindir. Tarafların aktif ve pasif dava ehliyetleri denetlenip uyuşmazlık konuları re'sen belirlenerek taraflarca gösterilen deliller toplanmış ve konunun incelenmesinde uzmanlık gerektiren yönler olduğundan bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle dava sonuçlandırılmıştır Bilirkişi ... tarafından mahkememize sunulan 05/06/2023 havale tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle;

Davacı tarafından ibraz edilen ticari defterlerin usulüne uygun bir şekilde açılış tasdiklerinin yaptırıldığı, ticari defterlerinin birbirini teyit eder şekilde tutulduğu, ticari defterlerinin yanların lehine delil niteliğinin mahkemenin takdirlerinde olduğu, ayrıntılı tespitler ışığında; davacı ticari defterlerinde, davalıya sipariş avansı olarak 6 x 450.000,00 TL =

2.700.000,00 TL’lik çek verildiği, karşılığında davalıdan herhangi bir mal alınmadığının gözüktüğü ve dava tarihinde verilen sipariş avansından kaynaklı olarak davacının davalıdan

2.700.000,00 TL alacaklı gözüktüğü, dava konusu çeklerin muhatap bankasından verilen bilgilere göre dava konusu çeklerden sadece 30.11.2022 vadeli ... nolu 450.000,00 TL’lik çekin banka aracılığı ile ödendiği, kalan 5 adet 2.250.000,00 TL’lik çekin davacı tarafından muhatap bankasına iade/iptal edilmiş olduğu, davacı tarafından dava konusu ettiği çeklerden 5 adet 2.250.000,00 TL’lik çekler muhatap bankasına iade edilmekle birlikte, söz konusu çeklerin bedelinin haricen ödenip ödenmediğinin dosya münderecatından tespit edilemediği, bir diğer ifade ile davacının davalıya verdiği 5 adet 2.250.000,00 TL’lik çeklerin ödenip ödenmediğinin gerek davacı ticari defterleri, gerekse dosya münderecatından tespit edilemediği, ancak söz konusu çeklerin

davacı tarafından muhatap bankasına iade edildiğinin sabit olduğu, dolayısıyla davacının menfi tespitini talep ettiği çeklerden sadece ... nolu

450.000,00 TL’lik çeki ödediğini ispat ettiği, kalan çekleri ödediğini ispat edemediği, yapılan tüm tespitler ışığında davacının menfi tespit taleplerinin mahkemenin takdirlerinde olduğunu

Davalı tarafından varlığı iddia edilen bir hukukî ilişkinin mevcut olmadığının (yok olduğunun) tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı (Kuru-El Kitabı), İstanbul 2013, s. 346).

Menfi tespit davası, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun (İİK) 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında ya da icra takibinden sonra borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Bu dava maddi hukuk ve usul hukuku bakımından genel hükümlere dayalıdır ve normal bir hukuk davası olarak açılır.

Eş söyleyişle; kendisine karşı icra takibi yapılmış olan borçlu, ödeme emrine itiraz edilmemiş veya itiraz edilmiş olmakla birlikte yerinde görülmemiş olması sebebiyle icra takibi kesinleşse dahi maddi hukuk bakımından borçlu olmadığını ileri sürebilir. Bunun için, takip devam ederken alacaklıya karşı menfi tespit davası açabileceği gibi, böyle bir menfi tespit davası açmamış ve borcu cebri icra tehdidi altında ödemiş ise ödemiş olduğu paranın kendisine verilmesi için alacaklıya karşı istirdat davası açabilir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, s. 233).

Başka bir şekilde ifade etmek gerekirse, menfi tespit davası icra takibinden önce sonuçlanmaz ve ihtiyati tedbir kararı verilmemiş olması (veya ihtiyati tedbir kararının kaldırılması) nedeniyle, (menfi tespit davası görülmekte iken) borç alacaklıya (davalıya) ödenmiş olursa, menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilir (m.72/6); yani menfi tespit davası (kendiliğinden) istirdat davasına dönüşür; bu hâlde mahkeme menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam eder (Kuru, Baki: İstinaf Sistemine Göre Yazılmış İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, Ankara, 2017, s. 146). Bu durumda İİK’nın 72/6 maddesi gereğince bedele dönüşen isteminin temeli menfi tespit davasıdır.

Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.6). Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s.370 ilâ 372).

Somut olaya uygulanması gereken 602 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 645. maddesinde kıymetli evrak “Kıymetli evrak öyle senetlerdir ki, bunların içerdikleri hak, senetten ayrı olarak ileri sürülemediği gibi başkalarına da devredilemez.” şeklinde tanımlanmıştır. Kıymetli evrak olmasının yanında kambiyo senedi olan çek; Kanun’da öngörülen sıkı şekil şartlarına bağlı olarak düzenlenen, para borçlarını ödeme amacına özgülenmiş, yazılı ve soyut bir havaledir.

Çek kanunen emre yazılıdır (nama veya hamiline de yazılabilir). Çek açıkça emre kaydını içermese bile ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yoluyla devredilir. Çek düzenleyen muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Çek bir ödeme aracı olduğundan çekte vade olmaz, ibraz süreleri kanunda olabildiğince kısa tutulmuştur. Çek muhatap bankaca görüldüğünde ödenir (Poroy, Reha/ Tekinalp, Ünal: Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, Ankara 2018, s. 309 vd.).

Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir. Çekin muhatap bankaya ibrazı, çekin, ödenmesi için bankaya, dolayısıyla bankanın incelemesine sunulması, zilyetliğin geçici olarak bankaya bırakılmasıdır (Poroy/ Tekinalp, 379, 381).

Her senedin düzenlenmesinin altında yatan bir neden/ilişki vardır. İlletten mücerret olan kambiyo senetleri “ifa amacıyla” ya da “ifa yerine” düzenlenebilir. İfa amacıyla düzenlendiğinde, taraflarca aksi kararlaştırılmadığı sürece asıl borç ilişkisi ortadan kalkmaz. Kambiyo senedinin bu iki nedenden hangisi için düzenlendiğinin açıkça belirtilmediği durumlarda, kambiyo senedinin ifa amacıyla düzenlendiği kabul edilir. Bir başka anlatımla, kambiyo senedinin mevcut asıl borç ilişkisinden doğan alacağın ifasını teminen, bu alacağın ifasının gerçekleştirilmesi uğruna düzenlenmesi esastır (Bozer, Ali/Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2018, s.68).

Kambiyo senetleri mücerret kıymetli evrak niteliğine sahip olduklarından bu senetlerde yer alan hak, temel borç ilişkisinden bağımsızdır. Ancak kambiyo taahhüdünde bulunmanın temelinde -şart olmamakla birlikte- genellikle satım, bağışlama, kira, taşıma gibi bir borçlandırıcı işlem vardır. Böyle bir borçlandırıcı işlem yoksa senedin hatır için verildiği varsayılır. Temel borç ilişkisinin taraflarından birinin bir kambiyo senedi düzenleyip lehtara vermesiyle kambiyo ilişkisi diye adlandırılan ve temel borç ilişkisinden bağımsız olan ikinci bir borç ilişkisi doğar. Zira bir borç ilişkisi için kambiyo taahhüdünde bulunulması tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça borcun yenilenmesi sonucunu doğurmaz; kambiyo senedinin ifa yerine değil ifa uğruna verilmiş olduğu kabul edilir. Dolayısıyla bir borç hakkında kambiyo senedi düzenlendiği takdirde, taraflar arasında biri temel borç ilişkisi, diğeri kambiyo ilişkisi olmak üzere iki çeşit ilişki bulunur.

Aynı durum, kambiyo senedinin tedavülü hâlinde de karşımıza çıkar. Bir kambiyo senedi ciro edildiği zaman ciranta ile ciro edilen kişi arasında kural olarak bir temel ilişki (asıl borç ilişkisi) bulunmaktadır. Ayrıca, bu iki kişi arasında kambiyo hukukundan doğan bir kambiyo ilişkisi de mevcuttur. Bu sebeple taraflar arasındaki temel borç ilişkisindeki bozukluklar kambiyo ilişkisini etkilemez. Temel borç ilişkisinden doğan def’îler, temel borç ilişkisi ile kambiyo ilişkisinin taraflarının aynı olması ve bile bile borçlu zararına hareket edilmesi hâlleri dışında, kambiyo ilişkisinde ileri sürülemez. Zira temel borç ilişkisi kendi hukukuna, kambiyo ilişkisi de kendi hukukuna tabidir.

Borçlu, kambiyo senedi nedeniyle alacaklıya karşı, genel olarak, ya kambiyo taahhüdünün hükümsüz olduğunu ya da temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek menfi tespit talebinde bulunabilir. Başka bir deyişle borçlunun kambiyo senedi borcundan dolayı sorumlu olmaması, doğrudan doğruya kambiyo senetleri hukukundan doğan nedenlerden kaynaklanabileceği gibi, temel borç ilişkisine yönelik nedenlere de dayanabilir. Bununla birlikte borçlunun takas def’îni kullanması hâlinde ise, ne temel borç ilişkisine, ne de kambiyo senedi borcuna dayanılmakta, borçlu, kambiyo senedinden doğan borcu ile hamildeki alacağını takas etmektedir.

Borçlunun, kambiyo taahhüdünün hükümsüz olduğunu ileri sürerek açtığı menfi tespit davası esasında maddi hukuk anlamında bir itiraz sebebine dayanılarak açılmaktadır.

Bu kapsamda hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit davalarında, uyuşmazlık temel ilişkiden değil, doğrudan doğruya kambiyo senetleri hukukundan kaynaklanmaktadır. Bu davalarda, kural olarak, davacının iddiası çoğu kez tüm senet ilgililerine karşı öne sürülebilen mutlak def’îlere dayanmaktadır. Örneğin; kambiyo senedinin zorunlu şekil şartları içermemesi, kambiyo alacağının zamanaşımına uğraması, vadeyi beklemeden istemde bulunulması, ciro zincirindeki kopukluk, başvuru hakkının yitirilmiş olması, senette yazılı kısmî ödeme açıklaması, sorumsuzluk kayıtları ya da bir kambiyo taahhüdünün senet yapma iradesindeki bozukluk nedeniyle sahibini bağlamayacağı yönündeki iddialar hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit talebine konu oluşturur.

Borçlunun, temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek açtığı menfi tespit davası, öğreti ve uygulamada bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır. Bedelsizlik ise, bir kambiyo senedinin ihdasına neden olan temel alacağın herhangi bir nedenle mevcut olmamasıdır (İnan, Nurkut: Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara, 1969, s.16). Başka bir deyişle bir kambiyo taahhüdünün temel alacağı geçersizse ya da sona ermişse, o kambiyo taahhüdü bedelsiz demektir. Bu anlamda senedin bedelsiz sayılmasında esas alınan husus, temel borç ilişkisinin kendisi değil, bu temel borç ilişkisinden doğan temel alacaktır. Bu itibarla bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası ile maddi hukuk bakımından borcun mevcut olup olmadığının tespiti amaçlanmakta; borçlu olmadığını iddia eden borçluya, genel hükümlere göre bu durumu tespit imkânı verilmektedir. Dava neticesinde borçlu olunmadığının tespiti hâlinde ise davacı (borçlu) hakkında bir icra takibi başlatılması engellenmiş olacak veya başlatılan ve devam eden icra takibi iptal edilerek, davacının mevcut olmayan bir borcu ödemesi engellenmiş olacaktır.

Bedelsizlik iddiası,6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.687 maddesi anlamında bir kişisel def’îdir. Bedelsizlik bir kişisel def’î olduğundan düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir. Ancak borçlu, hamilin senedi bilerek kendi zararına devraldığını kanıtlamak şartıyla hamile karşı da bedelsizlik def’îni ileri sürebilir.

Bedelsizliğe dayalı menfi tespit davasının yasal dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 77 vd. maddelerinde düzenlenen sebepsiz zenginleşmedir. Zira kambiyo senetlerinde geçerli olan mücerretlik (soyutluk) ilkesi gereğince, temel alacağın mevcut olmaması veya geçersiz olması, kambiyo senedinin hükümsüzlüğü sonucunu doğurmamakta; buna karşılık temel ilişkideki sakatlık, kambiyo borçlusuna, borçlu olmadığının tespitiyle birlikte, alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşme def’ini dermeyan etme hakkını vermektedir. Kambiyo senedi düzenlenmesine neden olan hukukî ilişkinin, karşılıklı borç yükleyen sözleşme olması ve bu sözleşmeden doğan borcun ifası için kambiyo senedinin düzenlenmesi hâli ise sıklıkla karşılaşılan bir durumdur.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, temel borç ilişkisindeki para borcunun (kambiyo senedindeki temel alacağın) karşılığı olan edimin ifa edilmemesi hâlinde kambiyo senedinin bedelsizliğinden bahsedebilmek için, borçlunun TBK m. 125'deki seçimlik haklardan borcun ifa edilmemesi sebebi ile olumlu zararının tazminini veya sözleşmeden dönerek olumsuz zararının tazminini talep yolunu seçmesi gerekir. Zira seçimlik haklardan ilki olan borcun ifası ve gecikme tazminatının talep edilmesi durumunda, sözleşmenin ifasını talep eden taraf kendi borcunu ifa ile yükümlü olduğundan, senet henüz bedelsiz kalmayacaktır. Borçlunun zaten var olan borcun ifası ile gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçmesi ile alacaklı (kambiyo senedi borçlusu) ifayı talep etmek hakkını kaybederken, borçlu da asli edim yükümlülüğünü yerine getirme borcundan kurtulur. İşte bu noktada senedin bedelsizliği bu hâllerde gündeme gelecektir. Bu genel açıklamalardan sonra somut olaya döndüğümüzde,davacı,davalıya verilen çeklerin,davalı tarafından malların teslimi ile ilgili edim yerine getirilmediği için bedelsiz kaldığının iddia etmiştir. Somut uyuşmazlıkta ispat külfeti davacıda olup davacı dava konusu çeklerin avans çeki olduğunu ,bu çekler karşılığında kendisine mal teslim edilmediği ispat etmek zorundadır. Davacının lehine delil teşkil eden ticari defterlerine göre dava konusu çeklerin davacının defterlerinde kayıtlı olduğu ve avans olarak verildiği,davalı tarafından,davacıya bu çekler karşılığı düzenlenmiş ve malların teslimine ilişkin herhangi bir kaydın bulunmadığı anlaşılmaktadır.

TTK'nın 83/2. maddesinde, HMK'nın senetlerin ibrazı zorunluluğuna ilişkin hükümlerinin ticari işlerde de uygulanacağı düzenlenmiş olup, 6100 sayılı HMK'nın 220. maddesinde genel olarak ticari belgelerin,  222. maddesinde (22.07.2020 T. ve 7251 S.K/Madde 23. maddesi ile değişik) ise özel olarak ticari defterlerin ibrazı ve delil olması hususları ayrıca hüküm altına alınmıştır.

HMK’nın 220. maddesindeki düzenlemeye göre, mahkemece, ibrazı istenen belgenin, ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu ve bu isteğin kanuna uygun olduğuna kanaat getirilirse ilgili tarafa bu belgenin ibrazı için kesin bir süre verilmesi, belgenin kendisinin elinde bulunduğunu inkarı halinde ise kendisine yemin teklif edilmesi gerekir. Kendisinden ibraz istenilen tarafın bu hususta kendisine verilen kesin süreye rağmen bu süre içerisinde makul bir mazereti bulunmaksızın belgeyi ibraz etmemesi, belgenin kendisinin elinde bulunduğunu inkarı halinde ise bu hususta teklif olunan yemini kabul ve icra etmemesi halinde mahkemece, duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilecektir.

HMK’nın 222. maddesinde ise, münhasıran ticari defterlere ilişkin olarak, ticari defterlerin ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için; Kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmaları, açılış ve kapanış onaylarının yaptırılması ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamaları gerekmekte olup bu şartlara uygun biçimde tutulmuş defter kayıtlarının, sahiplerinin lehine delil olarak değerlendirilmesi ise diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya ilgili hususta hiç bir kayıt içermemesi veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi  yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması şartlarına bağlı bulunmaktadır. Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları ise ancak sahibi aleyhine delil teşkil eder. Ayrıca söz konusu maddenin son fıkrası uyarınca, davadaki taraflardan birinin kendi defterlerine dayanmaksızın, münhasıran diğer tarafın ticari defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini belirtmesine rağmen karşı tarafın defterlerini ibrazdan kaçınması halinde ibrazı talep eden taraf iddiasını ispat etmiş sayılacaktır. Taraflardan ticari defterleri ibrazlarının ne şekilde isteneceğine ilişkin HMK’nın 222. maddesinde doğrudan bir düzenleme bulunmamakta ise de, ticari defterlerin de aynı zamanda bir belge niteliği itibariyle bu hususta HMK’nın 220. maddesinin uygulanması gerekmektedir.

Davalının duruşmalara katılmadığı ve uyuşmazlığın çözümü için ticari defterlerini ibrazı hususunda kendisine usulüne uygun şekilde muhtıra tebliğ edilmesine ve verilen kesin süreye rağmen ticari defterlerini mahkememize sunmamış olup alınan bilirkişi raporundan davacının usulüne uygun tutulmuş defterlerine göre,davacının,2.700.000,00.-TL davalıdan alacaklı olduğunun tespit edildiğinden davacının defterlerinin usulüne uygun tutulduğu ve kendi lehine delil oluşturduğunun kabulü gerekmektedir.

Tüm bu belirlemeler ışığında somut olay değerlendirildiğinde; Davacı ile davalı arasında,davalının davacıya kumaş satışına ilişkin sözlü sözleşmenin yapıldığı ve bu sözleşme uyarınca davacı tarafından davalıya ileri tarihli dava konusu çeklerin verildiği,davalının teslim borcunu yerine getirmediği ve çeklerin bedelsiz kaldığı iddiası ile huzurdaki davanın açıldığı,davacının dava konusu çekleri yasal ticari defterlerine usulüne uygun olarak kaydettiği,davacının usulüne uygun ticari defterlerine göre çeklerin avans olarak verildiğinin sabit olduğu,yine davacının ticari defterlerine göre davacının davalıdan 2.700.000,00.-TL'lik mal aldığına ilişkin bir kaydın bulunmadığı,buna göre davacı tarafından ödeme amacıyla verilen çeklerin bedelsiz kaldığı,davalının ticari defterlerini kendisine yapılan usulüne uygun ihtarata rağmen ibraz etmediği,söz konusu sözlü sözleşme ile davalının yapması gereken ifayı yapmadığı,,HMK'nın 222/3.maddesi uyarınca,davalının ticari defterlerini ibraz etmemesi nedeniyle davacının usulüne uygun tuttuğu ve kendi lehine delil teşkil eden ticari defterlere göre çeklerin bedelsiz olduğu ve davalıya avans çeki olarak verildiğine ilişkin iddiasını ispat ettiği,çeklerden bir tanesinin yargılama sırasında ödenmesi nedeniyle menfi tespit davasının bu çek yönünden istirdat davasına dönüştüğü anlaşıldığından davanın kabulü ile,davacının, kabulü ile ..., ..., ..., ..., ... ve ... seri numaralı çeklerden dolayı davalıya borçlu olmadığının tespiti ve davacı tarafından ödenen 450.000,00.-TL 'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, karar verilmesi gerektiği sonucuna varılarak aşağıdaki gibi hüküm fıkrası oluşturulmuştur. HÜKÜM/Yukarıda açıklandığı üzere:

1.Davanın KABULÜ ile;davacının,davalıya ...,...,...,..., ... ve ... seri numaralı çeklerden dolayı borçlu olmadığının TESPİTİNE,dava konusu ... seri numaralı çekin yargılama sırasında ödendiği ve talebin kendiliğinden istirdada dönüştüğü anlaşıldığından 450.000,00.-TL'nin 30/11/2022 tarihinden itibaren değişen oranlarda işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdadı ile davacıya VERİLMESİNE,

2.Alınması gerekli 184.437,00 TL karar ve ilam harcın peşin alınan 46.109,25- TL harçtan mahsubu ile bakiye 138.327,75- TL harcın davalıdan alınarak hazineye İRAD KAYDINA,

3.Davacı tarafından yapılan 9 adet tebligat + posta ücreti ve bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 6.272,25 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya VERİLMESİNE,

4.Davacının kendisini bir vekil ile temsil ettirdiği anlaşıldığından karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ne göre kabul edilen miktar üzerinden hesap edilen 273.000,00-TL ücreti vekaletin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,

6.Kararın kesinleşmesine kadar yapılan yargılama giderlerinin davacı tarafından peşin olarak yatırılan 550,00 TL yargılama gider avansından mahsubu ile bakiye kısmın karar kesinleştiğinde davacılara İADESİNE,

5235 sayılı Kanunun geçici 2'nci maddesine göre ,Bölge Adliye Mahkemeleri'nin kurulmasına ve 20 Temmuz 2016 tarihinde göreve başlamalarına dair kararların 07/11/2015 tarih ve 29525 sayılı Resmî Gazete'de ilan edildiği anlaşılmakla;6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 341 ilâ 360'ncı madde hükümleri uyarınca,mahkememize veya aynı sıfattaki başka bir mahkemeye verilecek dilekçe ile kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde veya istinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf,başvuru hakkı bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsa bile, mahkememize veya aynı sıfattaki başka bir mahkemeye vereceği cevap dilekçesi ile iki hafta içerisinde İSTİNAF yolu açık olmak üzere davacı vekilinin yüzüne karşı,davalının yokluğunda oybirliği ile verilen karar açıkça okunup,usulen anlatıldı21/09/2023 Başkan ... ☪e-imzalıdır.☪ Üye ... ☪e-imzalıdır.☪ Üye ... ☪e-imzalıdır.☪ Katip ... ☪e-imzalıdır.☪