7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

....

....

Mahkememizde görülmekte olan "Alacak" davasının yapılan açık yargılamasının sonunda aşağıdaki hüküm tesis edilmiştir. I-İDDİALAR

1.

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili kurumun 233 sayılı KHK hükümlerine tabi olduğunu, müvekkili kurumun amacının 25.09.2014 tarihli ve 29130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe giren ... ... Ana Statüsünde açıkça belirtildiğini, 03.05.2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ... sayılı ... Kararı'yla %0 gümrük vergisi ile 31/12/2016 tarihine kadar geçerli olmak üzere hayvan ithalat için tarife kontenjanı tahsis edildiğini, bu kapsamda müvekkili kurum ile davalı arasında 15.09.2016 tarihli "..." akdedildiğini, sözleşmenin 4.maddesi uyarınca davalı tarafından imzalanan teslimat programının, sözleşmenin eki ve ayrılmaz birer parçası olduğunu, davalı tarafından müvekkili kuruma ibraz edilen teslimat programına göre toplam 50.000 baş besilik sığırın getirilerek müvekkili kuruma teslim etmeyi taahhüt ettiğini, taraflarca akdedilen sözleşmenin 9.1.3.maddesi uyarınca satıcı sıfatına haiz davalının sözleşmenin imzalandığı 15.09.2016 tarihinden itibaren 7 gün içinde sözleşme miktarı olan 50.000 baş besilik sığırı seçim heyetlerinin muayenesine hazır hale getirmesi gerektiğini, Sözleşmenin 9.1.3.maddesi doğrultusunda müvekkili kurum ve .... yetkilileri tarafından oluşan seçim heyetleri teslimat programı uyarınca .... gönderilmişse de; davalı firma tarafından seçilecek herhangi bir hayvan gösterilmediğini, taraflarca akdedilen sözleşmenin 14.1.1. maddesinde davalıya satıcı sıfatıyla cezasız süre verilebilecek hallerin tek tek belirtilmek suretiyle sayıldığını, bu hallerin kabulü için ayrıca davalının kusurundan kaynaklanmamış olması ve davalının bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, yetkili mercilerce belgelendirilmesi ve taahhüdünü yerine getirmesine engel olacak mahiyete olması koşullarının bir arada gerçekleşmesi gerektiğini, taraflarca akdedilen sözleşmenin 217.1.3.madesinde, davalının sözleşmenin 14.1.1. Maddede belirtilen haller dışında her parti malı teslimat programında belirtilen süre içerisinde teslim etmemesi üzerine müvekkili kurumun, davalıya cezalı süre verip vermemekte serbest olduğunu, müvekkili kurumun davalıya cezalı süre verilmesini uygun görmediği hallerde sözleşmeyi feshedebileceğinin düzenlendiğini, bu düzenlemeye istinaden müvekkili kurumun 11.11.2016 tarih ve 219 sayılı Makam Olur'uyla o tarihe kadar teslimat programına göre 50.000 adet hayvan getirmesi gereken ancak hiç bir hayvan teslimi yapmayan davalıya teslimat programına göre teslim etmediği tüm kısımlar için 30.12.2016 tarihine kadar cezalı süre verdiğini, taraflarca akdedilen sözleşmenin 17.1.4.maddesinde, cezalı sürenin sonunda davalının taahhüdünü sözleşmeye uygun ifa edememesi halinde sözleşmenin müvekkil kurumca feshedileceği, teminatının gelir kaydedileceği ve hesabının genel hükümlere göre tasfiye edileceğinin açıkça hüküm altına alındığını, davalıya tanınan cezalı sürenin bitiminde dahi davalı tarafından müvekkili kuruma hiç bir hayvan teslimatı gerçekleştirilmediğini, müvekkili kurumun sözleşmenin 17.4.1.maddesi uyarınca cezalı süre bitiminde davalının 1.312.500 USD tutarlı teminatını gelir kaydettiğini ve 03.01.2017 tarih ve 04 sayılı Makam Olur'uyla sözleşmeyi feshettiğini, taraflarca akdedilen sözleşmenin 17.1.5.maddesinde, satıcının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi sebebiyle sözleşmenin feshedilmesi halinde davalının teslim etmediği her hayvan için müvekkili kuruma 50 USD ceza ödeyeceğinin hüküm altına alındığını, davalı tarafından teslim edilmeyen 50.000 baş hayvan için 2.500.000 USD (50x50.000) ceza tahakkuk ettirildiğini, sözleşmenin 16.1.maddesinde 14.1.1. Maddesinde belirtilen davalıya cezasız süre verilebilecek haller hariç, sözleşmeye uygun olarak malları teslimat programında belirtilen süre içerisinde teslim etmemesi halinde, gecikilen her gün için teslim etmesi gereken mal bedelinin %0.01 oranında gecikme cezası uygulanacağının ve herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın öncelikle davalının alacaklarından tahsil edileceği düzenlendiğinden 227.062,5 USD gecikme cezası olmak üzere toplam 2.727.062,50 USD'nın ödenmesi hususunun davalıya tebliğ edildiğini, müvekkili kurumun yazısının davalı firmaya 09.01.02017 tarihinde tebliğ edildiğini ancak, firma tarafından 15 gün içinde herhangi bir ödemede bulunulmadığını, davalı tarafından müvekkil kurumun teminatını irat kaydetmesi, aleyhine ceza tahakkuk ettirilmesi işlemleri aleyhine Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulduğunu, yapılan inceleme neticesinde, ilgili merci tarafından verilen 29.05.2018 tarih ve ... başvuru nolu ret kararıyla, davalının tüm iddialarının hukuka aykırı olduğunun tespitiyle başvurunun reddine karar verildiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla toplam 2.000,00 USD'nin temerrüt tarihi olan 25.01.2017 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca, Devlet Bankalarının USD para cinsiyle açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranıyla tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

2.Davacı vekili ıslah dilekçesi ile; 2.000,00.-USD üzerinden açılan davalarını 2.725.062,50.-USD artırarak, asıl dava yönünden dava değerini 2.727.062,50.-USD'ye yükselttiklerini beyan etmiştir.

II-SAVUNMALAR

3.

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın, ifaya eklenen kısmi cezai şarta ilişkin olduğunu, kısmi dava açılmış olsa da cezai şart miktarının 2.727.062,60 USD olarak açıklanması karşısında, ıslah, ek dava yoluyla artırılma ihtimaline binaen, bu miktarın davalının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı hususunun incelenmesi gerektiğini, ... Ltd.Şti hesabından 1.383.750,00 USD'nin 09.09.2016 tarihinde ... A.Ş. .... şube hesabına gönderildiğini, aynı gün bu paranın teminat miktarı olan 1.312.500,00 USD'lik kısmının davacı ... ... hesabına gönderildiğini, davalı ...'in böyle bir teminatı yatırmasına yönelik ekonomik gücü olmadığını, talep edilen faiz türü ve miktarının yasal olmadığını, taraflar arasındaki sözleşmeye göre 50.000 Adet canlı hayvan alımı konusunda anlaşma yapılmışsa da, sadece 15.000 Adet canlı hayvanla ilgili tutanaklar düzenlendiğini, davacı tarafından 15.000 Adet canlı hayvanın seçimi için ...'a gidildiğini ve hayvanların tespiti için buluşulamadığını, hayvanların gösterilmediği beyan edilse de, bu konuda tutulan tutanaklarda davalı şirket yetkilisinin imzası olmadığını, Kamu Denetçiliği Kurumu kararının sadece tavsiye niteliğinde olup herhangi bir bağlayıcılığı olmadığını beyanla; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III-TARAFLARIN ANLAŞTIKLARI ve ANLAŞAMADIKLARI HUSUSLAR

A. Taraflar Arasında Uyuşmazlık Bulunmayan Hususlar

4.Taraflar arasında 15.09.2016 tarihli "..." akdedildiği hususunda ihtilaf bulunmamaktadır.

B. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlık Konuları

5.Uyuşmazlık; taraflar arasındaki satım sözleşmesine uygulanması gereken hukuk, sözleşme gereği, davalı tarafın yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, davacının cezai şart alacağının olup olmadığı ve varsa cezai şart alacağı miktarından kaynaklıdır. IV-ÇEKİŞMELİ VAKILAR HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER

6.03.05.2016 tarihli Resmi Gazetede Yayımlanan ... sayılı "... ile ... Kullanılmak Üzere Canlı Hayvan İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulaması Hakkında Karar'ın 1. Maddesinde; 14.04.2020 tarihli ve .... sayılı ... Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta Kota ve Tarife Kontejanı İdaresi Hakkında Karar çerçevesinde gümrük tarife pozisyonu ve isimleri belirtilen maddeler için belirlenen miktarda tarife kontenjanı açılmış olduğu, söz konusu kontenjanın ... ile .... tahsis edildiği belirtilmiştir.

7.Davacı ... ... ile davalı ... .... arasında imzalanan .... Sözleşmesinin incelenmesinde; Sözleşmenin Konusu başlıklı 5. maddesinde; satıcı tarafından tedarik edilen ve Türkiye 'ye ihraç edilmek üzere özellikleri ekli teknik şartnamede ve veteriner sağlık sertifikasında belirtilen sağlık şartlarına uygun Kastre Edilmemiş Besilik Erkek Sığırların işbu sözleşmede belirtilen şartlarda alımı satımı işini kapsayacağı; Sözleşmenin Süresi başlıklı 8. maddesinde; imza tarihinden itibaren 90 takvim günü olduğu; Malın/İşin Teslim Alma Şekil ve Şartları ile Teslim Programı başlıklı 9. maddesinde; alıcı ve satıcı arasında, satın alınacak olan hayvan sayısı, alım kriterleri ve teslimat programında nakliyenin gerçekleşeceği tarihler belirli olmak şartıyla sözleşme imzalanacağı, satıcının sözleşme imza tarihinden itibaren 7 gün içinde hayvanları toplama merkezinde veya mahreç ülke tarafından onaylanmış, uygun kapasiteli karantina merkezinde seçime hazır hale getirileceği, seçim heyeti toplama merkezindeki veya karantinadaki hayvanların seçimini gerçekleştirdikten sonra ilgili ülke mevzuatı ve veteriner sağlık sertifikası ile ilgili her türlü prosedürü yerine getirme yükümlülüğünün satıcıya ait olduğu, satıcının, seçimi yapılmış olan hayvanların karantina süresi bitiminde, Türkiye'ye naklini gerçekleştirecek olan araca, alıcının istediği kriterlere uygun olarak taşımak ve yerleştirmekle mükellef olduğu, malların tamamının, sözleşme imza tarihinden itibaren 65 takvim günü içinde teslim edileceği, Teminata İlişkin Hükümler başlıklı 10. maddesinde; satıcının 1.312.500 USD teminatı nakit olarak verdiği; Ödeme Yeri ve Şartları başlıklı 12. Maddesinde; ödemelerin ... Bankasınca yapılacağı, ödemeye esas net ağırlık belirlenip, ödemeye esas evraklar eksiksiz olarak alıcıya teslim edildikten sonra 5 iş günü içinde akreditifin serbest bırakılması veya satıcının hesabına havale yoluyla ödeme yapılacağı, satıcının sorumluluğunda olan ve gerçekleşen herhangi bir gecikme cezası veya zarar gibi alıcının alacağı var ise toplam ceza/alacak tutarı satıcının alacağından düşüleceği, ödemeye esas para biriminin USD Dolar olduğu, Satıcının Diğer Yükümlülükleri başlıklı 13. Maddesinde; satıcının, sözleşme konusu malı sözleşme ve eklerine uygun olarak belirlenen sürede teslim etmeyi ve oluşabilecek kusurları sözleşme hükümlerine uygun olarak gidermeyi kabul ve taahhüt edeceği, satıcının, üstlenmiş olduğu işe ilişkin alıcı tarafından verilen teslimat programına uygun olarak, hayvanların süresinde teslimi için gerekli her türlü makine, araç ve tesisleri hazırlamak her türlü malzemeyi ve personeli sağlamak zorunda olduğu, satıcının, alıcının her türlü uyarı ve talimatlarına uymak zorunda olduğu, satıcının sözleşmede belirtilen yükümlülükleri ihlal etmesi nedeniyle, alıcının bir zarara uğraması halinde, her türlü zarar ve ziyanın öncelikle satıcının alacaklarından tahsil edileceği, kalan miktarın satıcı tarafından ayrıca ödeneceği, Cezasız Süre Uzatımı Verilebilecek Haller ve Şartları başlıklı 14. Maddesinde; Satıcıya cezasız süre verilecek hallerin, doğal afetler, kanuni grev, genel salgın, hastalık, savaş veya terör olayları, gerektiğinde alıcı tarafından belirlenecek benzeri diğer haller olduğu; belirtilen bu hallerin cezasız süre verilebilecek haller olarak kabul edilmesi için bu hallerin; satıcının kusurundan kaynaklanmamış olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikle olması, satıcının bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, yetkili merciler tarafından belgelendirilmesinin zorunlu olduğu, Gecikme Halinde Uygulanacak Cezalar ve Kesintiler başlıklı 16. Maddesinde; bu sözleşmenin 14.1.1 Maddesinde belirtilen satıcıya cezasız süre verilebilecek haller hariç, sözleşmeye uygun olarak malları teslimat programında belirtilen süre içerisinde teslim etmemesi halinde, gecikilen her gün için teslim etmesi gereken mal bedelinin %0.01'i oranında gecikme cezası uygulanacağı, gecikme cezasının herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın öncelikle satıcının alacaklarından tahsil edileceği, kalan miktarın ayrıca satıcı tarafından ödeneceği, Sözleşmenin Feshi ve İşin Tasfiyesi başlıklı 17. Maddesinde; alıcı ve satıcının cezasız süre verilecek hallerin ortaya çıkması durumunda bu hallerin 10 günü geçmesi halinde 10 gün öncesinden bilgi verilmek kaydıyla; herhangi bir ceza ve tazminat ödemeksizin sözleşmenin feshedilebileceği, cezasız süre verilecek haller haricinde her parti malı süresi içerisinde satıcının teslim etmemesi durumunda alıcının satıcıya süre verip vermeme konusunda serbest olduğu; cezalı sürenin öngörülmemesi durumunda alıcının sözleşmeyi feshedeceği ve varsa zararlarını alacağından tahsil edeceği, en az 10 gün olmak üzere verilen cezalı sürenin sonunda satıcının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya satıcının 4735 sayılı Kanunda sayılan yasak fiil ve davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi hallerinde sözleşmenin feshedilerek teminatın gelir kaydedileceği ve hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği, satıcının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerin egetirmemesi sebebiyle alıcının sözleşmeyi feshetmesi durumunda satıcının teslim etmediği her hayvan için alıcıya 50 USD ceza ödeyeceği, satıcı tarafından teslim edilen hayvanların teknik şartnameye uygun olmaması ile ilgili alcının satıcıya gönderdiği 3. ikazdan sonra durumun düzelmemesi halinde sözleşmenin alıcı tarafından tek taraflı feshedileceği, satıcının kendisine cezasıs süre verilecek halleri belgelendirmek ve 10 gün önce bildirmek kaydı ile sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebileceği bu durumda alıcıdan aldığı mal bedelini iade edeceği hususları düzenlenmiştir.

8.... 12.10.2016 tarihli ...'a muhatap yazısının incelenmesinde; kurumları ile ... ... arasında 15.09.2016 tarihinde imzalanan sözleşme gereği gerekli ödemelerin yapılabilmesi maksadıyla bankalarından 05.10.2016 tarihinde ... hesaıb açılmasının talep edildiği, 12.10.2016 tarihinde gönderilen ekteki draftın kurumları tarafından uygun bulunarak ... hesabının açılması hususunun iletildiği, akli taslak metinde aktreditifin sona erme tarihinin 15.12.2016 olduğu görülmüştür.

9.... ...'nın ...'ya muhatap 30.10.2016 tarihli yazısının incelenmesinde; ... menşeli 50.000 Besi danası ithalatı ihalesi neticesinde gemi porgramları ve mücbir sebeplerden birisi olan hava muhalefeti sebebiyle yükleme tarihinin 25.11.2016 teslim tarihinin ise 15.12.2016 olarak düzeltilmesi ve yapılacak düzeltmenin ... mektubu için de gerekli değişikliklerin yapılmasının talep edildiği görülmüştür.

10.... tarafından lehdar banka olan ... muhatap alınarak iletilen 01.03.2017 tarihli mesajın incelenmesinde; diğer tüm şartlar ve koşullar değişmeden kalacak şekilde 2 tane değişiklik yapıldığı, yükleme için en son tarihin 25.11.2016 olarak belirtildiği görülmüştür.

11.Lehdar Banka olan ... tarafından ... muhatap alınarak iletilen 11.11.2016 tarihli mesajın incelenmesinde; referans akreditifi ile ilgili olarak, akreditifte yer alamayacakları, ... işleminin yapılmadığı ve dosyasının kapatıldığı hususlarının bildirildiği görülmüştür.

12.Lehdar Banka olan ... tarafından ... muhatap alınarak iletilen 01.03.2017 tarihli mesajın incelenmesinde; akreditifin tarafı olamayacaklarının bildirildiği görülmüştür.

13.... tarafından iletilen 16.11.2016 tarihli yazıda 12.10.2016 tarihinde açılmış olan ... referans nolu 52.500.000 tutarlı ... akreditifi ile ilgili ihraçatcının bankasınının akreditifi kabul etmediğini taraflarına ilettiği ve 14.11.2016 tarihinde geçersiz olduğunun belirtildiği görülmüştür.

14.

Mahkememizce dosya üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmıştır. Bilirkişi kurulunun raporunun sonuç kısmında özetle; sözleşme hükümlerine göre davalının eşyayı teslim ettiğine dair herhangi bir belge ve bilgi bulunmadığı, bu nedenle davacının sözleşmeyi feshederek sözleşmenin 17.1.4 maddesi uyarınca teminatı gelir olarak kaydettiği, ... ile ilgili davalının 1.312.500 USD istediği bankayı seçmediği iddiası karşısında akreditifin açılma koşulunun ihracatçıya sunulan sözleşme içeriğinin kabulü şartına bağlı olduğu diğer bir deyişle satıcı yani lehdarın alıcı tarafından sunulan ... sözleşmesinin nihai halini onaylama imkanı olduğu, bu itibarla satıcının akreditifin kurulacağı ... bankasına ilişkin tereddütü varsa bunu alıcıya bildirebileceği, ancak dava konusu olayda satıcının herhangi bir itirazda bulunmaksızın akreditifin tarafı olduğu, ayrıca ... kurallarına dair uluslararası standartları düzenleyen "Akreditiflere İlişkin Birörnek Usuller ve Uygulama Kuralları" rehberinde de alıcının; satıcının istediği bankaya ... bankası olarak seçmesi gerektiğine ilişkin bir kural bulunmadığı, bu itibarla alıcının ... yerine ...'ı ... banka olarak seçerek kusurlu davrandığını söylemenin mümkün olmadığı, ... ilişkisinde satıcının temel yükümlülüklerinin, eşyanın sözleşmede belirlenen taşıma şekline göre taşıma aracına yüklenmesi ve sözleşmede belirtilen taşıma belgelerini lehdara teslim etmesi olduğu, ... işleminin doğası gereği eşyanın gönderildiği ülkedeki lehdar bankaya ilgili belgelerin sunulmasının eşyayı gönderenin yükümlülüğünde olduğu, taraflar arasındaki sözleşmede istisnai olarak ithalatçıya, ihracatçının lehdar bankasına herhangi bir bilgi/belge sunulması yükümlülüğünün olmadığı, bu kapsamda dosya içeriği bilgi/belgeler ışığında akreditifin sonlanmasının davacının ödeme için gerekli belgeleri lehdar bankaya sunmadığı, bu hususun lehdar bankanın 01.03.2017 tarihli yazısı ile belirtildiği, bu nedenle akreditifin ihracatçının kusuru sonucunda lehdar banka tarafından ihbar edilmeyerek kurulmadığı, ihracatçının "ithalatçının gerekli belgeleri sunmaması nedeniyle akreditifin kurulmadığı" yönündeki iddiasının geçersiz olduğu, satıcının sözleşmenin eki yükleme talimatında belirtilen hayvan seçiminin gereken tarihlerde seçim işlemesinin yapılamadığı bu durumu tutanak ile kayıt altına aldığı, davalının aksini ispat eden herhangi bir bilge ve belge ibraz etmediği, ayrıca yükleme tarihinde sözleşme ile taahhüt ettiği miktarda hayvanı yüklemesini, süre uzatımı istemesi üzerine davalı kurumun cezalı süre uzatımı verdiği ancak buna rağmen yüklemenin gerçekleştiğine dair herhangi bir bilgi ve belgenin dosya içeriğinde yer almaması nedeniyle sözleşmede belirtilen yükümlülüklerine uymadığı, davalı tarafın cezanın davalının mahvına sebep olacağı iddiası karşısında davalıya tahakkuk eden cezanın sözleşmede yer aldığı dolayısıyla yükümlülüklere uymama nedeniyle karşılaşılacak cezanın sözleşmenin imzalanması sırasında basiretli bir tacir olan davalıca bilindiği, mali yönden bakıldığında dosya içeriğinde davalı ... ... mali bilgilerinin dosyada olmadığı, ... vekilinin merkez ve İstanbul'da olan şube defterlerini fiziken veya elektronik ortamda dosyaya sunması durumunda ceza miktarının şirketin mahvına yol açıp açmayacağına dair mali değerlendirmenin yapılabileceği bildirilmiştir. V- DELİLLERİN TARTIŞILMASI, YARGILAMA ve GEREKÇE

15.Dava, ticari satım sözleşmesine dayalı olarak cezai şart alacağı istemine ilişkindir.

16.

Davacı vekili, taraflar arasında 15.09.2016 tarihli "..." akdedildiği, sözleşme uyarınca, davalı tarafın davacı kuruma toplam 50.000 baş besilik sığırı getirerek teslim etmeyi taahhüt ettiği, davacı kurumun, davalının taahhütlerini sözleşmeye uygun ifa etmemesi nedeniyle 03.01.2017 tarih ve 04 sayılı Makam Oluruyla sözleşmeyi feshettiği, sözleşmenin 17.1.5. maddesi gereği 50.000 baş hayvan için 2.500.000,00.-USD (50x50.000); ayrıca sözleşmenin 16.1. maddesi gereği 227.062,50.-USD gecikme cezası tahakkuk ettirildiği ancak, davalı tarafından ödeme yapılmadığından bahisle cezai şart alacağının tahsilini talep etmiştir.

17.

Davalı vekili; davanın, ifaya eklenen kısmi cezai şarta ilişkin olduğunu, cezai şart miktarının ise 2.727.062,60.-USD olduğunu, bu miktarın davalının ekonomik mahvına sebep olacağını, taraflar arasındaki sözleşmeye göre 50.000 adet canlı hayvan alımı konusunda anlaşma yapılmışsa da, sadece 15.000 adet canlı hayvanla ilgili tutanaklar düzenlendiğini, davacı tarafından hayvanların gösterilmediği beyan edilse de, bu konuda tutulan tutanaklarda davalı şirket yetkilisinin imzası olmadığı, yine davacı kurumun ... konusunda üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirmediğini, bu yükümlülüğü yerine getirmeksizin teslimi beklemesinin doğru olmadığını beyanla, davanın reddi isteminde bulunmuştur.

18.Öncelikle taraflar arasında akdedilen sözleşmenin hukuki olarak nitelemesinin satım sözleşmesi olduğu anlaşılmakta olup; davacı alıcı, davalı ise satıcı konumundadır. Sözleşmenin konusunun, satıcı tarafından tedarik edilen ve Türkiye 'ye ihraç edilmek üzere özellikleri ekli teknik şartnamede ve veteriner sağlık sertifikasında belirtilen sağlık şartlarına uygun Kastre Edilmemiş Besilik Erkek Sığırların işbu sözleşmede belirtilen şartlarda alımı satımı işini kapsadığı, sözleşmenin süresinin imza tarihinden itibaren 90 takvim günü olduğu, sözleşmenin feshedilmesi halinde, teminatın gelir kaydedileceği ve hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği ile yine sözleşme hükümleri uyarınca cezai şart hükümlerinin uygulanacağı kararlaştırılmıştır.

19.Davacının esasının incelenmesine geçmeden önce sözleşmenin taraflarından davalı satıcı şirketin yabancı ülke menşeli bir şirket olduğu nazara alındığında yabancılık unsuru taşıdığı değerlendirilmiş bu anlamda 5718 sayılı Millerlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleri uyarınca taraflar arasında akdedilmiş olan sözleşmeye hangi hukukun uygulanması gerektiğinin belirlenmesi gerekmiştir.

20.5718 sayılı Kanun'un "Sözleşmeden Doğan Borç İlişkilerinde Uygulanacak Hukuk" başlıklı 24. maddesinde; sözleşmeden doğan borç ilişkilerinin, tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabi olduğu, sözleşme hükümlerinden veya halin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen hukuk seçiminin de geçerli olacağı düzenlenmiştir.

21.Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin "Anlaşmazlıkların Çözümü" başlıklı 19. maddesinde, sözleşmenin uygulanmasında doğabilecek ihtilafların giderilmesinde Türk Hukuk kurallarının uygulanacağı açıkça hüküm altına alınmış olmakla somut uyuşmazlığın hallinde Türk Hukuk kuralları uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

22.Davacı yan davalı satıcının satıma konu hayvanları teslime hazır hale getirmediğini ve teslim etmediğini iddia etmiş, buna bağlı olarak sözleşmenin feshedildiğini beyan etmiştir. Davalı yan ise akreditifin açılmış olması, kullanılabilir olması ve yasal evrakların davacı yanca kendi bankasına teslim edilmiş olması gerektiğini savunmuş ve kendi temerrütlerinin sözkonusu olmadığını iddia etmiştir.

23.Bu anlamda öncelikle satıcının temerrüdünün sözkonusu olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Taraflar arasında akdedilen sözleşmede tarafların edimlerini ne zaman ifa edecekleri hususunda bir düzenleme bulunup bulunmadığı TBK m. 90 ve devamı maddelerinde düzenlenen ifa zamanına ilişkin hükümler somut uyuşmazlıkta temerrüdün belirlenmesi bakımından önem arzetmektedir.

24.Zira karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde sözleşmenin koşullarına ve özelliklerine göre daha sonra ifa etme hakkı olmadıkça, kendi borcunu ifa etmiş ya da ifasını önermiş olması gerekir (TBK m. 97).

25.Ancak somut uyuşmazlıkta taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 9. maddesinde satıcının sözleşmenin imzalanması tarihinden itibaren 7 gün içinde hayvanları toplama merkezinde veya mahreç ülke tarafından onaylanmış, uygun kapasite karantina merkezinde seçime hazır hale getireceği, 9.1. maddesinde satıcı tarafından malların .... İllerinde bulunan limanlara CİF usulü teslim edeceği, 9.2. maddesinde malların tamamının 65 takvim günü içerisinde teslim edileceği, teslim programının sözleşmenin ekinde yer aldığı, 11. Maddesinde Muayene ve Kabul İşlemlerinin neler olduğu, 11.1 hükmü uyarınca satıcı tarafından teslim yerine getirilen malların muayenesi alıcı tarafından oluşturulacak bir komisyon tarafından yapılacağı, muayene ve kabul komisyonunca hayvan sayısı ve eksik ödeme miktarının muayene ve kabul komisyon raporunda belirtileceği, 12. maddesinde ödeme yeri ve şartlarının düzenlendiği, ödemenin ... bankasınca yapılacağı, ödemeye esas belgelerin de bu hükümde düzenlendiği görülmektedir.

26.Dosya kapsamında yer alan taraflar arasındaki sözleşmenin 9. Maddesi uyarınca hayvan seçimi için davacı kurum görevlilerince tutulan tutanaklardan da anlaşılacağı üzere ...'a gidilmiş, ancak davalı şirket yetkililerince seçim için hiç bir hayvan gösterilmemiştir. Yine ... konusunda da davacının üzerine düşen her hangi bir yükümlülüğe aykırı davranmadığının bilirkişi incelemesi ile değerlendirildiği, ödemenin teslim yerine getirilen malların muayene komisyonunun raporu akabinde yapılacağının da sözleşmenin 11. Maddesinden anlaşıldığı, yukarıda yer verilen sözleşme hükümleri gereğince sıralı edimlerden davalının edimini öncelikle ifa etmesi gerekirken yerine getirmediği anlaşılmakla satıcının temerrüdünün oluştuğunun kabulü gerekmiştir.

27.Satıcının temerrüdüne ilişkin hukuki düzenleme, dava konusu uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 212. maddesinde yer almakta olup; "Satıcının temerrüdü hâlinde, borçlunun temerrüdüne ilişkin genel hükümler uygulanır. Zilyetliğin devri için belirli bir süre konulmuş olan ticari satışlarda, satıcı temerrüde düşerse alıcının, devir isteminden vazgeçerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararının giderilmesini istediği kabul edilir. Alıcı, satılanın devredilmesini isteme niyetinde ise, belirlenen sürenin bitiminde bunu satıcıya hemen bildirmek zorundadır." hükmünü içermektedir.

28.Borçlunun temerrüdü halinde uygulanacak hükümler ise TBK m. 117 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup seçimlik haklara ilişkin hukuki düzenleme 125. maddede yer almaktadır. Sözkonusu düzenleme; "Temerrüde düşen borçlu, verilen süre içinde, borcunu ifa etmemişse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir durum söz konusu ise alacaklı, her zaman borcun ifasını ve gecikme sebebiyle tazminat isteme hakkına sahiptir. Alacaklı, ayrıca borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçtiğini hemen bildirerek, borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir.

Sözleşmeden dönme hâlinde taraflar, karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulurlar ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler. Bu durumda borçlu, temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat edemezse alacaklı, sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararın giderilmesini de isteyebilir." şeklindedir.

29.Taraflar arasındaki sözleşme karşılıklı iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme niteliğinde olduğu dikkate alındığında dosya kapsamında yer alan belge ve beyanlardan da anlaşılacağı üzere davacı kurumun TBK m. 123 hükmü uyarınca davalı yanca sözleşmenin ifası için süre verildiği (cezalı süre) ancak davalı yanca edimin ifasının yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

30.Davacı yan davalının temerrüdü nedeni ile sözleşmeyi feshettiğini ileri sürerek sözleşme hükümleri uyarınca cezai şart alacağı isteminde bulunmuştur. Bu anlamda davacının seçimlik haklarından sözleşmeden döndüğünün kabulü uğradığı zararların tazminini talep edebileceğinin kabulü gerekmektedir.

31.Bu noktada cezai şarta ilişkin hükümlerin değerlendirilmesinde yarar görüldüğünden aşağıda kısaca değinilmiştir.

32.Cezanın sözleşmenin ifası ile ilişkisine ilişkin düzenleme 179. maddede yer almaktadır. Düzenleme; "Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir. Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir. Borçlunun, kararlaştırılan cezayı ifa ederek sözleşmeyi, dönme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili olduğunu ispat etme hakkı saklıdır." şeklindedir.

33.Cezai şart, borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi vaad ettiği, hukuki işlem ile belirlenmiş ekonomik değeri olan bir edimdir. Cezai şartın amacı, borçluyu borca uygun davranmaya sevketmektir. Cezai şart, asıl alacağı kuvvetlendirme amacı güder. Bu bakımdan cezai şart, kuvvetlendirilecek asıl borcun mevcut olmasını gerektirir. Asıl borç yoksa cezai şart da söz konusu olamaz.

34.Bu niteliği itibariyle cezai şart asıl borca bağlı fer'i bir borçtur. Asıl borç, mevcut ve geçerli ise, cezai şart da borç doğurur. Asıl borç sona ermiş ya da geçersiz doğmuşsa, cezai şart bağımsız bir borç oluşturamaz. Cezai şart, asıl borcun bağlı olduğu şekle tabidir. Asıl borç bir geçerlilik şekline bağlanmışsa, cezai şartın borç doğurabilmesi aynı şekilde kararlaştırılmış bulunmasına bağlıdır. Ancak, geçerlilik şekline bağlı olan bir sözleşme bu şekle uygun olarak yapılmadığı halde, şekle aykırılığı ileri sürmenin dürüstlük kurallarıyla bağdaşmaması nedeniyle dinlenmediği hallerde, sözleşme geçerli sayıldığından, onun fer’i nitelikte olan cezai şart da geçerli sayılacaktır. Cezai şartın fer’ilik niteliği asıl borca bağlı olduğu sürece devam eder. Başka bir anlatımla cezai şartın fer’iliği, muaccel olduğu ana kadar devam eder. Borçlu borca aykırı davrandığında cezai şart muaccel hale geldiğinden artık fer’i değil, asli (bağımsız) bir alacak niteliğini kazanır. Cezai şart, sağlararası hukuki işlemlerde ve özellikle sonuçlarını hayatta doğuran sözleşmelerde kararlaştırılır. ( ....).

35.6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun “Ceza Koşulu” başlığı altında üç çeşit ceza koşulu düzenlenmiştir. Bunlar öğretide ortaya atılan kavramlara göre "seçimlik ceza koşulu" (TBK m. 179/I), "ifaya eklenen ceza koşulu" (TBK m. 179/II) ve "ifayı engelleyen ceza koşulu (dönme cezası)" (TBK m. 179/III) olarak tasnif edilmektedir.

36.Davacının sözleşme hükümlerinden 16.1 ile 17.1.4 ve 17.1.5 hükümleri gereğince cezai şart alacağı talebinde bulunduğu anlaşılmakla, sözkonusu hükümlerde yer verilen ceza koşulunun az yukarıda yer verilen tasnife göre değerlendirilmesi yapılmalıdır.

37.Sözleşmenin 16.1. maddesinde, 14.1.1 maddesinde belirtilen satıcıya cezasız süre verilebilecek haller hariç, sözleşmeye uygun olarak malları teslimat programında belirtilen süre içerisinde teslim etmemesi halinde, gecikilen her gün için teslim etmesi gereken mal bedelinin %0,01'i oranında gecikme cezası uygulanacağı ve herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın öncelikle satıcının alacaklarından tahsil edileceği kararlaştırılmıştır.

38.Görüldüğü üzere sözkonusu hükümde ifaya ekli cezai şart kararlaştırılmış olduğu anlaşılmakla, davalı borçlu tarafından edimin hiç ifa edilmemiş olması nedeni ile sözleşmeden dönülmesi nedeni ile artık ifaya ekli cezai şart talep edilmesinin imkanının bulunmadığının kabulü gerekmektedir. Emredici nitelikte olmayan bu hükmün aksine taraflarca ifaya ekli cezanın dönme halinde de talep edilebileceğine yönelik hüküm sevk edilmediği de sözleşme hükümlerinden anlaşılmaktadır.

39.Diğer yandan davacının 17.1.4 ve 17.1.5 hükümleri gereğince talep etmiş olduğu cezai şart alacağı bakımından ise, sözleşmenin 17.1.4. maddesinde, cezalı sürenin sonunda satıcının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde sözleşmenin feshedilerek teminatın gelir kaydedileceği ve hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği, 17.1.5. maddesinde, satıcının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi sebebiyle alıcının sözleşmeyi feshetmesi halinde satıcının teslim etmediği her hayvan için alıcıya 50,00.- USD ceza ödeyeceği hüküm altına alınmıştır.

40.Sözleşmenin 17.1.4 ve 17.1.5 hükümleri ise "seçimlik cezai şart" hükümleri niteliğinde olduğu, hem teminat mektubunun nakde dönüştürülerek gelir kaydedilmesi ve hem de her hayvan için 50,00.-USD ceza ödemesi kararlaştırıldığı, davacının sözleşmeden döndüğü de kabul edildiğinden bu durumda davacının bu madde hükümleri gereğince cezai şart talep edebileceğinin kabulü gerektiği değerlendirilmiştir.

41.Bu bağlamda, taraflar arasındaki sözleşmenin davacı tarafça feshedilmesinin haklı sebebe dayandığı, Sözleşmenin 17.1.4. maddesi uyarınca, davacı/karşı davalı ... ile davalı ... .... arasındaki sözleşmenin feshi nedeniyle 1.312.500,00.-USD tutarındaki teminatın Hazineye irat kaydedilmesi gerektiği (teminat nakde dönüştürülmüş ve irad kaydedilmiş olup bu husus dava konusu edilmiş değil), sözleşmenin 17.1.5. maddesi uyarınca, satıcının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun şekilde yerine getirmemesi, hayvanları teslim programına uygun şekilde teslim etmemesi nedeniyle, davalının sözleşme konusu 50.000 baş hayvan için (50.000 x 50,00.-USD)= 2.500.000,00.-USD tutarındaki cezai şartı davacı davacıya ödemesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

42.... ... vekili tarafından cevap dilekçesinde; cezai şart koşulu nedeniyle cezai şartın şirketin mahvına neden olacağı yönündeki defini ileri sürmüştür.

Davalı vekili tarafından ileri sürülen bu defi'nin değerlendirilebilmesi bakımından, 28.09.2023 tarihli duruşma ara kararı ile; ... ...’nın resmi makamlarca onaylanmış ve tercüme edilmiş bilançosu ve defter kayıtlarını sunması için 2 ay kesin süre verildiği, bu sürenin kesin nitelikte olduğu ve bu süre içerisinde ara kararın yerine getirilmemesi halinde ileri sürmüş olduğu cezai şartın şirketin mahvına neden olacağı yönündeki definden vazgeçmiş sayılacağının ihtarına dair karar verildiği, bu hususun duruşmada hazır olan davalı vekiline ihtar edildiği ancak, davalı vekiline verilen kesin süreye karşın ara kararın yerine getirilmediği anlaşılmakla, davalı tarafın bu defiden vazgeçmiş sayılmasına karar vermek gerekmiştir.

43.

Tüm dosya kapsamı ve toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde; davanın kısmen kabulüne, 2.500.000,00.-USD cezai şart alacağının 25.01.2017 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun’un 4/a hükmü uyarınca Devlet bankalarınca ABD Doları üzerinden açılmış bir yıllık vadeli mevduata uygulanan en yüksek faizi üzerinden tahsili ile davacıya ödenmesine, ifaya ekli cezai şart talebinin reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.

44.Davanın 2.000,00 USD bedelli olarak açıldığı, ıslah dilekçesi ile dava değerinin 2.725.062,50 USD arttırıldığı ve talebin 2.727.062,50 USD'ye çıkarıldığı görülmüştür.

Mahkememizce, 2.000,00 USD için dava tarihindeki efektif satış kuru üzerinden, ıslah dilekçesi ile arttırılan 2.725.062,50 USD için ıslah tarihindeki efektif satış kuru üzerinden hesaplama yapılarak dava değeri belirlenmiş ve vekalet ücretleri, bu tutar üzerinden hesaplanarak aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. VI-HÜKÜM

1.Davanın KISMEN KABULÜNE,

2.2.500.000,00.-USD cezai şart alacağının 25.01.2017 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun’un 4/a hükmü uyarınca Devlet bankalarınca ABD Doları üzerinden açılmış bir yıllık vadeli mevduata uygulanan en yüksek faizi üzerinden tahsili ile davacıya ödenmesine, Fazlaya dair istemin REDDİNE,

Karar ve İlam Harcı

3.492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 2.806.448,04.-TL harçtan peşin ve ıslahla alınan 765.361,84.-TL harcın mahsubu ile bakiye 2.041.086,50.-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, Yargılama Giderleri ve Gider Avansı

4.Davacı tarafından yapılan; 250,00.-TL tebligat, müzekkere ve posta gideri, 2.000,00.-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 2.250,00.-TL yargılama giderinden red/kabul oranına göre 2.062,59.-TL’nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına,

5.Davacı tarafça yargılama boyunca yapılan başvurma harcı, peşin harç, vekalet harcı ve ıslah harcı toplamı 765.429,64‬‬.-TL yargılama harcının davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,

6.Davalı tarafından yapılan; 160,75.-TL tebligat, müzekkere ve posta gideri, 6.000,00.-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 6.160,75.-TL yargılama giderinden red/kabul oranına göre 513,14.-TL’nin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine, bakiye giderin davalı üzerinde bırakılmasına,

7.Taraflarca depo edilen varsa gider avansı ile delil avansından bakiye tutarların karar kesinleştiğinde HMK m. 333 ve Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik m. 207 hükümleri uyarınca ilgilisine İADESİNE,

Vekalet Ücreti

8.Davacı taraf kendini vekille temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T. 3, 13 maddeleri gereğince hesaplanan takdiren 714.840,00.-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa ödenmesine,

9.Reddedilen kısım üzerinden hesaplanan A.A.Ü.T. 3, 13/3 maddeleri gereğince 313.987,23.-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,

Dair davacı vekilinin (e-duruşma) ve davalı vekilinin (e-duruşma) yüzüne karşı yapılan inceleme sonucunda HMK 345. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren .... Mahkemesine ya da buraya gönderilmek üzere istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile .... Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yasa yolu açık olmak üzere 14/12/2023 tarihinde oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.14/12/2023 Başkan .... E-İmza Üye .... E-İmza Üye .... E-İmza Katip .... E-İmza NOT: BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15 uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur"